Wskaźniki EU, EK i EP - jak je czytać
Na pierwszej stronie świadectwa energetycznego znajdziesz trzy liczby: EU, EK i EP, wszystkie w kWh na metr kwadratowy na rok. Wyglądają podobnie, a opisują trzy zupełnie różne rzeczy - i właśnie dlatego bywają mylone.
Najkrócej:
- EU - ile energii potrzebuje samo mieszkanie,
- EK - ile energii musisz kupić, żeby to zapewnić,
- EP - jak bardzo obciąża to środowisko.
Poniżej rozwijamy każdy z nich, a na końcu pokazujemy te same trzy wskaźniki policzone dla jednego, konkretnego mieszkania przy czterech różnych źródłach ciepła. Ta tabela wyjaśnia więcej niż jakakolwiek definicja. Pozostałe teksty o wynikach świadectwa zebraliśmy w dziale wskaźniki i wynik świadectwa.
EU - energia użytkowa
Ile ciepła trzeba dostarczyć do mieszkania, żeby było w nim 20°C i żeby popłynęła ciepła woda.
EU opisuje wyłącznie budynek: jakość ścian i okien, wielkość strat przez wentylację, zyski ze słońca i od urządzeń. Nie ma tu jeszcze żadnej informacji o tym, czym mieszkanie jest ogrzewane - grzejnik elektryczny i węzeł ciepłowniczy dają dokładnie to samo EU.
To najuczciwszy wskaźnik jakości samej nieruchomości. Jeśli chcesz wiedzieć, czy mieszkanie jest „ciepłe", patrz właśnie na EU.
EK - energia końcowa
Ile energii musisz kupić.
Między EU a EK stoją straty systemów: sprawność wytwarzania, przesyłu, regulacji i akumulacji. Każdy z tych etapów coś zabiera. Węzeł ciepłowniczy ma sprawność wytwarzania bliską 95%, ale nieizolowane piony w starym bloku potrafią „zjeść" kolejne kilkanaście procent, a przy ciepłej wodzie użytkowej straty przesyłu w budynku wielorodzinnym bywają dramatyczne.
EK jest wskaźnikiem najbliższym Twojemu rachunkowi. To on mówi, ile kilowatogodzin przejdzie przez licznik albo ile ciepła kupisz od ciepłowni.
EP - energia pierwotna
Ile energii pierwotnej trzeba było zużyć, żeby ta energia trafiła do Twojego mieszkania.
EP powstaje z EK przemnożonego przez współczynnik nakładu wᵢ, przypisany do każdego nośnika energii. Kilka wartości, które warto znać:
| Nośnik energii | Współczynnik wᵢ |
|---|---|
| Energia elektryczna z sieci | 2,50 |
| Ciepło sieciowe z ciepłowni (węgiel) | 1,30 |
| Ciepło sieciowe z ciepłowni (gaz, olej) | 1,20 |
| Gaz ziemny, gaz płynny, olej opałowy, węgiel | 1,10 |
| Ciepło sieciowe z kogeneracji | 0,80 |
| Biomasa | 0,20 |
| Energia słoneczna i inne OZE na miejscu | 0,00 |
Uwaga na dwa różne rodzaje ciepła sieciowego. To jest najczęstsze źródło pomyłek przy szacowaniu EP na własną rękę. Ciepło z elektrociepłowni (kogeneracja) ma wᵢ = 0,80, ale ciepło ze zwykłej ciepłowni węglowej - 1,30, czyli o 62% więcej. W dużych miastach dominuje kogeneracja, w mniejszych ośrodkach częściej spotyka się ciepłownię. Ta sama rura w mieszkaniu, zupełnie inny wpływ na wynik.
Stąd bierze się zjawisko, które najbardziej dziwi właścicieli mieszkań: EP potrafi być niższe od EK. Dzieje się tak przy cieple z kogeneracji, gdzie wᵢ = 0,8. I odwrotnie - przy ogrzewaniu elektrycznym EP jest dwa i pół raza wyższe od EK.
Wartość podana przez dostawcę ma pierwszeństwo przed wartością z tabeli. Jeśli Twoja ciepłownia wylicza własny współczynnik nakładu - a ma taki obowiązek - to jego należy zastosować. Bywa on wyraźnie korzystniejszy od tabelarycznego, więc warto o niego poprosić przed zamówieniem świadectwa.
EP nie mówi nic o Twoim rachunku. To wskaźnik polityki energetycznej, i to właśnie on jest porównywany z wymaganiami dla nowych budynków.
Przykład liczbowy - jedno mieszkanie, cztery źródła ciepła
Poniższe wartości policzyliśmy dla konkretnego lokalu: 50 m², Warszawa, budynek z 1985 roku ocieplony warstwą 5–10 cm, okna dwuszybowe, wentylacja grawitacyjna, mieszkanie na piętrze pośrednim, dwie ściany zewnętrzne. Zmieniamy tylko jedno: sposób ogrzewania i przygotowania ciepłej wody.
| Źródło ciepła | EU | EK | EP | Emisja CO₂ |
|---|---|---|---|---|
| Ciepło sieciowe (kogeneracja) | 87,5 | 159,4 | 129,2 | 0,054 |
| Kocioł gazowy kondensacyjny | 87,5 | 117,5 | 133,4 | 0,025 |
| Ogrzewanie elektryczne | 87,5 | 108,7 | 271,9 | 0,077 |
| Pompa ciepła powietrzna | 87,5 | 42,2 | 105,5 | 0,030 |
EU, EK, EP w kWh/(m²·rok); emisja CO₂ w t/(m²·rok).
Z tej tabeli wynikają cztery rzeczy, których nie widać w definicjach:
1. EU jest identyczne we wszystkich wariantach. Bo mieszkanie jest to samo. Wymiana kotła nie sprawi, że lokal przestanie tracić ciepło przez ściany.
2. Ogrzewanie elektryczne ma niskie EK, a najgorsze EP. Grzejnik elektryczny zamienia na ciepło prawie 100% pobranej energii, więc kupujesz jej mało - ale współczynnik 2,5 podnosi EP do 271,9. To najczęstsza przyczyna szoku przy odbiorze świadectwa dla mieszkania z ogrzewaniem elektrycznym.
3. Ciepło sieciowe ma wysokie EK, a przyzwoite EP. Odwrotna sytuacja: straty przesyłu w budynku podnoszą EK do 159,4, ale wᵢ = 0,8 sprowadza EP poniżej wartości EK. W tym przykładzie największym pojedynczym problemem jest ciepła woda - sprawność całego systemu przygotowania c.w.u. wynosi tu zaledwie 0,372, czyli prawie dwie trzecie energii ginie w budynku, zanim dotrze do kranu.
4. Najniższe EP ma pompa ciepła, mimo że korzysta z prądu o wᵢ = 2,5. Decyduje sprawność: pompa oddaje kilka razy więcej ciepła, niż pobiera energii elektrycznej.
Wartości mają charakter poglądowy i wynikają z uproszczonej geometrii lokalu. W świadectwie sporządzanym dla konkretnego mieszkania używa się rzeczywistych powierzchni przegród i danych klimatycznych właściwej stacji meteorologicznej.
Ten ostatni element bywa zaskoczeniem: to samo mieszkanie policzone na danych warszawskich wypadnie lepiej niż na danych białostockich, bo średnia temperatura stycznia różni się tam o niemal dwa stopnie.
Wymagania dla nowych budynków
Warunki techniczne określają maksymalne EP dla nowo projektowanych budynków - dla budynku mieszkalnego wielorodzinnego jest to 65 kWh/(m²·rok).
To ważne zastrzeżenie: istniejące mieszkanie nie musi spełniać tego wymagania. Świadectwo dla lokalu z 1985 roku pokaże EP na poziomie 130 i nie jest to żadne naruszenie przepisów - po prostu informacja. Wymóg dotyczy nowych inwestycji oraz przebudów, dla których sporządza się projektowaną charakterystykę energetyczną.
Emisja CO₂ i udział OZE
Poza trzema głównymi wskaźnikami świadectwo podaje jeszcze dwie wielkości:
- jednostkową emisję CO₂ w tonach na metr kwadratowy na rok - liczoną ze zużycia poszczególnych nośników i przypisanych im wskaźników emisji,
- udział odnawialnych źródeł energii w energii końcowej, w procentach.
W przykładzie powyżej dobrze widać, że emisja i EP nie idą w parze: kocioł gazowy ma wyższe EP niż ciepło sieciowe (133,4 wobec 129,2), a jednocześnie ponad dwukrotnie niższą emisję CO₂. To dwa różne kryteria i warto ich nie mylić.
Częste nieporozumienia
„EP mówi, ile zapłacę za ogrzewanie." Nie. Do rachunku najbliżej jest EK, a i to tylko orientacyjnie - świadectwo liczy się dla standardowego sposobu użytkowania, nie dla Twoich nawyków.
„Niskie EK znaczy dobre mieszkanie." Niekoniecznie. Ogrzewanie elektryczne daje niskie EK i fatalne EP.
„Wymienię okna, to EP spadnie o połowę." Okna wpływają na EU, a więc pośrednio na wszystko - ale w typowym mieszkaniu w bloku odpowiadają za mniejszą część strat niż wentylacja i przegrody. Największe skoki daje zmiana źródła ciepła, bo działa bezpośrednio na wᵢ i na sprawność.
„Sąsiad ma inne EP przy takim samym mieszkaniu." To normalne. Mieszkanie narożne, na parterze albo pod dachem ma więcej przegród zewnętrznych, a więc wyższe EU przy identycznym metrażu.
Najczęstsze pytania
Który wskaźnik jest najważniejszy? Zależy, po co patrzysz. Jakość samego mieszkania opisuje EU, przewidywane koszty - EK, a wymagania prawne i klasy energetyczne odnoszą się do EP.
Dlaczego EP jest niższe od EK? Bo nośnik energii ma współczynnik nakładu mniejszy od jedności. Typowo dotyczy to ciepła sieciowego z kogeneracji (wᵢ = 0,8) i biomasy (wᵢ = 0,2).
Czy wysokie EP oznacza, że mieszkanie jest niezgodne z przepisami? Nie. Wymagania dotyczą nowych budynków. Istniejący lokal może mieć dowolne EP.
Czy EP zależy od tego, jak oszczędnie mieszkam? Nie. Obliczenia zakładają standardowy sposób użytkowania - temperaturę 20°C i ustaloną normatywnie ilość ciepłej wody. Dzięki temu świadectwa różnych mieszkań są porównywalne.
Co oznacza EU_H i EU_W w tabeli świadectwa? Indeks H dotyczy ogrzewania, a W - przygotowania ciepłej wody użytkowej. Suma obu składników daje wartość całkowitą.
Gdzie sprawdzę, jakie wskaźniki wyjdą dla mojego mieszkania? Dokładnych wartości nie da się rzetelnie oszacować bez danych o przegrodach, źródle ciepła i wentylacji - to właśnie te dane zbiera formularz zamówienia, a wynik liczy osoba uprawniona metodologią z rozporządzenia. Jeśli potrzebujesz wartości EU, EK i EP dla swojego lokalu, zamów świadectwo dla mieszkania.